|
Styx - leven en dood in de letterenFrom too much love of living,
In veel verhalen en gedichten wordt het sterven beschreven als een reis over het water. De oude Egyptenaren zagen hun farao’s afreizen naar de eilanden in het westen. Ze moesten hiervoor het Leliemeer oversteken met behulp van een veerman. In veel graven werd daarom een boot neergezet, om het overvaren als het ware te garanderen. Maar ook later in andere culturen, zoals die van Vikingen, kregen belangrijke doden vaartuigen mee. De doden kregen ook vaak een reisgids (een Dodendoek) mee die
ze moest helpen om elk |
| stadium van de risicovolle reis naar het Dodenrijk heelhuids door te komen.
De Styx is één van de rivieren in de Griekse onderwereld. Het komt van het Griekse stygein dat gruwen betekent. De andere rivieren waren de Acheron (Vloed van droefheid), de Pyriphlegethon (Vuurstroom) en de Kokytos (Jam-merstroom). Dan is er ook nog een bron, de Lethe (Grieks voor vergeten). De doden dronken het water en vergaten hun herinneringen aan het aardse leven. Van de Styx wordt ook nog vermeld dat de goden er hun eed aflegden. Het verbreken van deze eed zou gestraft worden met het verlies van hun onsterflijkheid. In de meeste verhalen wordt de Styx ook genoemd als rivier die de doden moesten oversteken om in het Dodenrijk, Hades, te komen. De god Hermes leidde de doden erheen en de veerman, Charon, zette hen over. De doden kregen een geldstuk mee (vaak in de mond onder de tong) als veergeld.
|
 |
Hades, wiens naam ‘de ongeziene’ betekent, was de oudere broer van Zeus, die na de moord op hun vader Kronos, de onderwereld toebedeeld kreeg. De derde broer Poseidon, kreeg de zee als domein. In de Odyssee gaat Odysseus op bezoek in de onderwereld en ontmoet daar onder andere de schim van de held Achilles. De wereld van de doden wordt er beschreven als een donkere, vochtige en kille plaats. Andere namen voor Hades waren Polydegmon (‘de gastvrije’) en Pluto (dat ‘rijk’ betekent).
De Griekse gewoonten schreven voor dat eerst de volledige begrafenisrite moest worden uitgevoerd voordat iemand de Styx over kon steken als dode. Als dat niet was gebeurd, dan bleef de geest van de dode als het ware rondzwerven tussen de levenden.
|
 |
|
|
In Antigone van Sophocles, is de haat die koning Creon van Thebe heeft voor Polynices, de broer van Antigone, zo groot
|
| dat hij beveelt dat diens lijk onbegraven moet blijven liggen buiten de stadsmuren. Daar dient het te worden opgegeten door honden en vogels. Antigone is ongehoorzaam en bedekt het lichaam met stof. Op zich is dat natuurlijk onvoldoende om het te beschermen tegen de dieren, maar het was voor de Griekse gewoontes voldoende om als begrafenis gezien te worden. Creon straft Antigone door haar levend in een graf op te sluiten. Later krijgt hij te horen dat hij de woede van de goden heeft opgewekt door een dode in de wereld der levenden te houden (Polynices) en een levende in de wereld van de doden te sturen (Antigone). De Styx komt ook voor in De Hel van Dante Alighieri. In de vijfde cirkel vinden we degenen die vervloekt zijn voor de zonde van woede, besmeurd door de modder van het moeras van de Styx. Helemaal in de negende en laagste cirkel van allen komen we nog een onderwereldrivier tegen. In het bevroren meer van Kokytus vinden we de enorme figuur van Lucifer, de belichaming van verraad, tot aan zijn borst vastgevroren in het ijs. Als de kwade tegenpool van de drie-eenheid, heeft hij drie afschuwelijke gezichten. In het middelste daarvan knauwt hij op het lichaam van Judas Iscariot. In de andere twee zitten Brutus en Cassius, de moordenaars van Caesar. Ontsnappen uit het Dodenrijk was onmogelijk. Zelfs een godendochter als Persephone lukt het niet geheel. Zij was door Hades ontvoerd, waarna haar moeder Demeter, godin van de aarde, in staking ging. Al het plantaardige leven op aarde stierf. Hongersnood bedreigde het voortbestaan van de mens. Tenslotte bewoog Zeus zijn broer om Persephone terug te laten keren op aarde. Hades had haar echter de pit van een granaatappel laten eten, het voedsel van de doden. Dat betekende dat Persephone voortaan één derde deel van het jaar in de onderwereld moest doorbrengen. Als zij afdaalt, wordt het winter, als zij terugkeert wordt het lente.
|
|
Ook in de latere literatuur wordt het sterven vaak beschreven als een reis over water of maakt de dode een reis over een rivier, meer of zee. Zo gaan koning Arthur zowel als Boromir (één van de reisgenoten in The Lord of the Rings) in een boot ‘op reis’. |
|
En in het wellicht beroemdste gedicht uit de vorige eeuw, The Waste Land, van T.S. Eliot staat: Unreal City, En zo kan zelf iets dat echt gebeurd is, zoals de ondergang van de Titanic, als het ware omgezet worden in een soort mythe, waarbij de dood (Thanatos) overwonnen kan worden door de liefde (Eros). Als wij de Titanic zien afvaren weten we wat het lot zal zijn van de meeste opvarenden. En zo zal het ook zijn. De overlevenden herinneren zich de doden zoals zij waren, voor altijd dezelfde. O but I am not Death, said Death slyly, |
 |
||||||||||||||||||||||||||||||
 |
|
|
|
|
|
|
|
