Ernesto

Ernesto Guevara op balkon in Buenos Aires

van alles te weten. Toch bleek het voor velen een verrassing dat hij voordat hij in 1955 Fidel Castro tegen kwam en zich aansloot bij de Cubaanse ballingen in Mexico, allerlei ‘avontuurlijke’ reizen door Zuid- en Midden-Amerika had gemaakt.

In 1992 kwamen ‘de erven’ met een eerste reisboek: ‘The Motorcycle Diaries. A journey around South America’. Een verslag van een reis die hij samen met een vriend, Alberto Granado, maakte door Argentinië, Chili, Peru, Colombia en Venezuela. Alberto is dokter en Ernesto is bezig met zijn studie om dokter te worden. Zij vertrekken in december 1951 en komen uiteindelijk in augustus van het jaar erop weer in Argentinië aan.
Ze gaan op pad op de motor van Alberto die ‘La Podorosa’ (‘de machtige’) wordt genoemd. Het was een oude Norton uit 1939 waar van alles aan mankeerde. Het was overigens het tweede

vehikel met die naam, de eerste ‘machtige’ was Alberto’s fiets geweest.
Alberto was in die tijd overigens al een overtuigd marxist en in de vele gesprekken die hij onderweg met Ernesto had, zal dat ongetwijfeld een rol hebben gespeeld.

Onderweg bezoeken ze onder andere leprozenkolonies. Daar waar ze kunnen bieden ze medische hulp. Ernesto zelf behoeft ook zorg. Sinds zijn vroege jeugd lijdt hij aan astma. Ook later, tijdens zijn omzwervingen als revolutionair zal die aandoening hem aardig parten spelen.
Het eerste deel (tot halverwege Chili) ging inderdaad per motor. Later, toen het ding kapot was, reisden ze lopend, per trein, auto of per schip (als verstekelingen). Het zit vol avonturen, grappige gebeurtenissen en rake observaties. In Peru bezoeken ze de Inca-ruïnes onder andere in Machu Picchu. Hij viert zijn 24e verjaardag in een leprozenkolonie in Peru.

In ‘Back on the road. A journal to Central America’ wordt de volgende reis beschreven. Het is de reis die hem uiteindelijk in Cuba zou brengen. Op 7 juli 1953 vertrekken Ernesto Guevara en Carlos Ferrer voor een tocht door Amerika. Allereerst trekken ze door Bolivia. Voor de lezer is het eigenaardig om te weten dat Guevara daar dertien jaar later zou terug keren om er een guerrillaoorlog te beginnen.

Ze reizen per trein naar La Paz en maken daar een deel van de sociale onrust mee. Het zijn de jaren dat er in heel Latijns-Amerika een strijd is tussen de gevestigde belangen van groot-industriëlen en het streven naar emancipatie van boeren en arbeiders. Ze zijn verontwaardigd over de manier waarop de inheemse bevolking (de indianen) wordt behandeld. Ze bezoeken een wolframmijn waar ze zich zorgen maken over de gezondheid van de arbeiders.
In augustus trekken ze verder naar Peru. Ook nu weer bezoekt hij de Inca-ruïnes van Cuzco en Machu Picchu. Ook nu is hij daar weer erg van onder de indruk en schrijft later een artikel erover voor een in Panama verschijnend blad.

Fidel Castro en Ernesto Guevara

Een maand later zijn ze in Equador. Daar slaagt hij erin om met twee andere vrienden op een boot richting Panama te komen. Uiteindelijk is het de bedoeling om naar Guatemala te gaan. Onderweg komen ze allerlei andere reizigers en ballingen tegen. Steeds vaker hebben ze het over ‘linkse’ ideeën zoals

een eerlijker verdeling van de welvaart.

In Guatemala maken ze de staatsgreep mee van door de Verenigde Staten gesteunde opstandelingen tegen het gekozen bewind. Men had plannen om de bananenplantages te nationaliseren. Dat werd gezien als een ‘communistische’ daad. Het radicaliseert Guevara zo dat hij, eenmaal in Mexico

gekomen zich laat overhalen tot een meedoen met een guerrillaoorlog tegen de dictator Batista op Cuba.

En daar pikt de geschiedenis als het ware het verhaal weer op. In 1956 landden de ballingen onder leiding van Fidel Castro op het eiland. Drie jaar later hebben ze de overwinning behaald. Na verschillende functies voor de nieuwe regering te hebben vervuld, besloot hij in 1965 weer op pad te gaan om de revolutie als het ware te verspreiden. Na eerst in Afrika (Kongo) te zijn geweest vertrok hij in ’66 richting Bolivia.

Na zijn dood werd ‘Che’ Guevara een soort icoon voor protestbewegingen op de hele wereld. Overal kwam men zijn portret tegen. De bebaarde man met een baret op. Vaak leek het erop dat jongeren hem in plaats van Jezus aan de muur hadden hangen. Dat duurde tot aan het midden van de jaren zeventig. In de jaren erna werd hij mede door de associaties met hippies (door zijn uiterlijk) verstoten.

Typisch genoeg zien we nu weer een terugkeer van datzelfde beeld. Er is een soort nostalgie naar de sfeer van de jaren zestig. Veel ouders komen nu zijn portret weer tegen in de kamers van hun kinderen. Wie weet dat er toch ook iets van zijn menselijkheid terugkeert. Want je vreest het ergste als je ‘The Motorcycle Diaries’ bijvoorbeeld ziet beschreven als ‘Das Kapital meets Easy Rider’ (The Times – tekst geciteerd op de voorkant van het boek).

Epiloog
Niet toevallig werd het lijk van ‘Che’ in juli 1997 in Bolivia gevonden en opgegraven. Er volgde een indrukwekkende staatsbegrafenis op Cuba.

Bronnen
· Ernesto ‘Che’ Guevara, The motorcycle diaries, Verso, London – New York, 2000.
· Ernesto ‘Che’ Guevara, Back on the road, a journey to Central America, Vintage, 2001.
· Patrick Symmes, Op jacht naar Che, op de motor in het spoor van Che Guevara, Sirene pockets, Amsterdam 2003.

Ernesto "Che" Guevara's lijk ten toon gesteld