PERSPECTIEVEN?Schaken tegen een ander mens of schaken tegen de computer? Afgezien van het gegeven dat de meeste computers niet terug praten, kijken we heel anders tegen het scherm aan als tegen een schaakbord. Normaal staat het bord met de stukken tussen twee mensen in; op de grond of op een tafel. Op de computer kijken we neer op een bord, waar de stukken, herkenbaar door symbolen als een soort platte schijven op het digitale bord liggen. Over het algemeen spelen we als ‘wit’ naar boven en als ‘zwart’ naar beneden. Ook dat is anders als bij het schaken met een ander mens. Daar trekken onze stukken (ons leger) op naar de tegenstander. Een glas drank erbij? De computer drinkt niet. Geheelonthouder? Het programma heeft een database met alle mogelijke zetten, kent meerdere speelniveaus en moet in principes alle partijen kunnen winnen. Oorlogsspelen (‘Wargames’ of ‘Kriegspiele’) zijn in wezen op dezelfde principes gebaseerd. Spelers ‘hangen’ als het ware boven het gevecht, het slagveld. Het gaat hierbij meestal om ‘symmetrische gevechten’; dat wil zeggen dat beide partijen ongeveer even sterk zijn en beschikken over dezelfde soort bewapening. We kunnen hierbij onder andere denken aan het oude bordspel Stratego. |
|
Kenmerkend voor de eerste online-games was dat de spelers alles bepaalden. Als de hand van de schaker, konden de instructies het verloop van de strijd bepalen. Er zijn tegenwoordig echter spelen waarbij de speler eerder iemand is kan volstaan met het op gang brengen van het spel. Het lijkt erop dat onderdelen van het spel zichzelf regelen; iets dat door sommige denkers al vergeleken wordt met de manier waarop inlichtingendiensten ‘autonoom’ en ongecontroleerd aan het werk kunnen gaan. Kunnen we dat dan nog wel sturen, als we het er niet mee eens zijn? We zijn dan gedwongen om samen te werken met medespelers. Het zijn tijdelijke samenwerkingsverbanden om iets te regelen. Daarna gaan we ieder onze eigen weg. De plaats waar je bent doet steeds minder ter zake. Het gaat erom dat je je bijdrage levert achter het scherm. |
 |
Nog maar een jaar of twintig geleden, gingen mensen na hun werk naar huis en hielden ze zich daar met hele andere dingen bezig. Nu is de computer het apparaat waar veel mensen de hele dag achter zitten te werken en waar ze ’s avonds in hun vrije tijd ook nog een tijd bezig zijn. Het zegt iets over de manier waarop werk en vrije tijd met elkaar verbonden zijn. Het antwoord op de vraag wat er achter de schermen gebeurt als we inloggen op sites voor ons werk op thuis op on-line games, is hetzelfde. We laten tijdens onze internetsessies overal onze gegevens achter, waarmee met name grote internetbedrijven mee aan de slag gaan. Terwijl we ons slagveld overzien als een god, van boven, worden we in werkelijkheid zelf overal gezien en gevolgd.
|
 |
Oorlogsspel In 1987 publiceerden Alice Becker-Ho en Guy Debord het boek Le Jeu de la Guerre. Relevé des positions successives de toutes les forces au cours d’une partie. Het boek werd samen uitgebracht met een speelbord plus de diverse benodigde stukken. Het boek bevatte naast de spelregels een uitgebreid verslag van een gespeelde partij. Het is een typisch voorbeeld van een ‘symmetrisch’ gevecht, waarbij de beide partijen even sterk zijn en over dezelfde bewapening beschikken. In een toelichting zegt Debord dat hij zich heeft laten inspireren door de veldslagen in de achttiende eeuw, die uitmondden in die van de Franse revolutie en het Keizerrijk. Het ging in die periode om legers die elkaar bevochtten in verschillende oorlogen waarbij de legers van Frankrijk, Engeland, Pruisen, Rusland en Oostenrijk in wisselende bondgenootschappen tegen elkaar streden. Kenmerken van de veldslagen uit die tijd waren dat de legers elkaar bevochten op een relatief beperkt terrein en dat de strategische en tactische inzichten van de generaals alles bepalend konden zijn voor het verloop van de strijd. Debord noemde daarbij het werk van Carl von Clausewitz, Vom Kriege, als belangrijke inspiratiebron. ‘Oorlog is niets anders dan een tweekamp op uitgebreide schaal. Indien wij ons het grote aantal afzonderlijke tweegevechten, waaruit de oorlog bestaat, willen voorstellen als een eenheid, dan kunnen wij dit het best doen met het beeld van twee worstelaars. Elk van beiden probeert de ander door middel van fysiek geweld te dwingen zijn wil te doen; zijn eerste doel is de tegenstander op de knieën te krijgen en deze daardoor onmachtig te maken om nog verder verzet te bieden.’ |
|
Het doel is dus om de vijand zodanig te verslaan dat hij beseft dat het beter is om vrede te sluiten. En dat is dus precies het doel van het spel zoals dat door Debord was bedacht. Aan het eind van het voorbeeld is één van de partijen zo verzwakt dat hij moet stoppen met het spel. Debord was allesbehalve een ‘traditioneel’ denker. Zijn La Société du Spectacle uit 1967 is een ‘klassieker’ geworden, een analyse van de hedendaagse maatschappij die nog steeds hout snijdt. Zelf was hij echter meer tevreden over Le Jeu de La Guerre. Het is daarom typisch dat dit spel momenteel wordt bewerkt tot een online-spel voor twee spelers. Het spel doet ‘ouderwets’ aan. Het heeft net als bij schaken een vierkant bord en er moeten stukken verschoven worden. Maar de gelijkenis houdt daarbij wel meteen op. Het bord is verdeeld in 500 vakken (20 x 25), verdeeld in een ‘noorden’ en ‘zuiden’. Sommige vakken worden in beslag genomen door bergruggen, cols, forten en arsenalen. De arsenalen zijn belangrijk. De legers moeten een open communicatie hebben met hun arsenalen. Ook dit doet denken aan de oorlogvoering in de zeventiende en achttiende eeuw, waarbij de bevoorrading voor de legers van levensbelang was. Debord’s bedoeling was ongetwijfeld om de spelers te leren om strategisch na te denken. Literatuur:
|
|
Links: |
 |
||||||||||
 |
|
|
|
|
|
